Tygodnik Radomski

Jeśli wszystko ułoży się zgodnie z zamierzeniem inicjatorów, pierwsza impreza o znaczeniu ogólnokrajowym, związana z przypadającą w 2010 roku 600. rocznicą zwycięstwa wojsk polsko-litewskich nad Krzyżakami pod Grunwaldem odbędzie się w podradomskim Taczowie. Oryginalna inicjatywa wójta gminy Zakrzew Sławomira Białkowskiego pn. RYCERZE BOGURODZICY, oparta na wydarzeniach historycznych, nabiera realnych kształtów. Przedstawialiśmy jej założenia 27 lutego br. w 9 nr TR w artykule pt. "GRUNWALD na polu Powały z Taczowa". Projekt uzyskał pełne poparcie ordynariusza diecezji radomskiej księdza biskupa Zygmunta Zimowskiego oraz spotkał się z życzliwym zainteresowaniem w Ministerstwie Kultury i Dziedzictwa Narodowego i w Urzędzie Marszałkowskim w Warszawie.

Oryginalność i walory wychowawcze projektu wójta Zakrzewa Sławomira Białkowskiego, opracowanego przy współudziale znawców i miłośników historii regionu mgra Janusza Pulnara oraz mgra inż. arch. Tadeusza Derlatki, polega na ukazaniu wkładu zacnych ówczesnych postaci ziemi radomskiej w przygotowanie zwycięstwa pod Grunwaldem oraz w korzystne dla Polski i Litwy rozstrzygnięcie bitwy stoczonej 15 lipca 1410 roku. Symbolem tego wkładu jest szlachcic Mikołaj Powała z Taczowa, znakomity rycerz, późniejszy stolnik królewski i podkomorzy sandomierski, nie ustępujący wówczas sławą Zawiszy Czarnemu. W Gródku Mikołaja Powały - jak pisaliśmy - usytuowanym na wyspie okolonej zalewem, dojść miało jesienią 1409 roku do spotkania króla Polski Władysława Jagiełły, podkanclerza królewskiego biskupa Mikołaja Trąby, starosty radomskiego Dobrogosta Czarnego z Odrzywołu i odważnego rycerza Mszczuja ze Skrzynna (spod Grunwaldu przywiózł pektorał Wielkiego Mistrza Krzyżackiego Ulricha von Jungingena zdobyty w czasie bitwy, będący insygnium władzy Wielkiego Mistrza). Podczas spotkania omówiono sposób budowy mostu łyżwowego pod Kozienicami. Król powierzył pieczę nad budową zaufanemu staroście radomskiemu. Most ten zmontowany na Wiśle pod Czerwińskiem umożliwił przeprawę na prawy brzeg rzeki około 30 tysięcy polskich wojsk i ich szybki przemarsz (ku zaskoczeniu Krzyżaków) pod Grunwald.
Choćby wymienione już nazwiska i wydarzenia dają wystarczające referencje projektowi wójta Sławomira Białkowskiego, polegającemu na trwałym, bardzo oryginalnym, użytecznym wychowawczo upamiętnieniu w Taczowie czynu rycerzy XV wieku i innych postaci zasłużonych dla Polski..
Obiekty i uzupełniające ich elementy oraz symbole tworzące projekt "Rycerze Bogurodzicy" usytuuje się na 2,5-hektarowej działce będącej własnością gminy Zakrzew, położonej przy rozwidleniu dróg prowadzących do Gulina i Gulinka. O przeznaczeniu projektowanych obiektów muzealnych ze znawstwem opowiedział nam mgr Janusz Pulnar.
Świątynia-Muzeum "Bogurodzicy" o wymiarach 16 m x 9 m zajmie centralne miejsce. Będzie ona wzniesiona z szydłowieckiego piaskowca z użyciem cegły ceramicznej i gontów. Dwuczłonową nazwę Świątynia-Muzeum uzasadnia to, że będzie ona poświęcona pierwszej pieśni religijnej w języku polskim. Dwie pierwsze, najstarsze strofy "Bogurodzicy", naszego pierwszego hymnu narodowego, nazwanej przez Jana Pawła II "katechizmem polskim", zostaną umieszczone pod obrazem Matki Boskiej Częstochowskiej. Z "Bogurodzicą" na ustach polscy rycerze ruszali do bitew staczanych pod wodzą książąt i królów. Tak też było pod Grunwaldem. Na ścianie frontowej świątyni, nad bramą wejściową znajdzie się ażurowa galeryjka rzeźb, trzech po lewej stronie i trzech po prawej. Pośrodku będzie wykuty w kamieniu wizerunek Czarnej Madonny, patronującej "Bogurodzicy", Matki Matek. Rzeźby po lewej stronie przedstawiać będą postacie: Mieszka I, Kazimierza Wielkiego i królową Jadwigę, jako łączniczkę dynastii Piastów i Jagiellonów. Po prawej stronie znajdą się rzeźby królów Polski: Władysława Jagiełły, Kazimierza Jagiellończyka i Zygmunta Starego. Wnętrze świątyni, za aprobatą i przy współudziale władz kościelnych, będzie starannie opracowane ikonograficznie. Po wejściu do świątyni, po lewej stronie ujrzymy pełną postać męczennika biskupa św. Stanisława Szczepanowskiego, po prawej figurę św. Wojciecha. Obok rzeźby św. Wojciecha znajdzie się chrzcielnica wyżłobiona w granicie. Na ścianach prawej i lewej, ujrzymy po trzy okna w stylu gotyckim, zdobione witrażami roślinnymi z symboliką maryjną. Sączące się przez witraże światło stwarzać będzie klimat podniosłości i zadumy. Na ścianach pomiędzy oknami zobaczymy freski przedstawiające dwa kondukty pielgrzymów podążających do Bogurodzicy. Po prawej stronie podążają m.in.: św. Wojciech, błog. Wincenty Kadłubek, św. Jacek Odrowąż, św. Kazimierz, św. Kinga, św. Andrzej Bobola i św. Maksymilian Kolbe. Zwracające na siebie uwagę puste miejsce zarezerwowane jest dla Jana Pawła II (w oczekiwaniu na jego beatyfikację). Freski po lewej stronie przedstawiać będą 14 naszych bohaterów narodowych m.in. Bolesława Chrobrego, Władysława Łokietka, Jana III Sobieskiego, Tadeusza Kościuszkę, Kazimierza Pułaskiego, Józefa Piłsudskiego i kardynała Stefana Wyszyńskiego.
Diorama "Bitwa pod Grunwaldem" Tadeusza Popiela i Zygmunta Rozwadowskiego namalowana w 1910 roku czyli w 500. rocznicę zwycięstwa, nie jest tak znana jak obraz Jana Matejki, lecz, jak opiniują znawcy, również wysokiej wartości artystycznej. Przypomnijmy, że obaj artyści współpracowali z Wojciechem Kossakiem i Janem Styką przy malowaniu "Panoramy Racławickiej". Dla mieszkańców regionu radomskiego diorama będzie tym bardziej cenna, że uwidacznia udział w bitwie rycerzy spod Radomia m.in. Mikołaja Powałę z Taczowa i Mszczuja ze Skrzynna zadającego prawą ręka cios piką i chwytem lewą ręką za poły płaszcza ściągającego z konia Wielkiego Mistrza Krzyżackiego Ulricha von Jungingena. Muzeum Historyczne Miasta Lwowa, którego obraz Tadeusza Popiela i Zygmunta Rowadowskiego jest własnością, wyraziło zgodę na wykonanie kopii. Znajdzie się ona w Taczowie jak diorama o wymiarach 5,5 m x 10 m. Obraz osadzony w specjalnej konstrukcji będzie ubogacony oprawą teatralną.
Spotkanie u Powały. Zespół rzeźb przedstawia spotkanie jesienią 1409 roku w Gródku Mikołaja Powały z Taczowa w sprawie budowy mostu na Wiśle. Uczestniczący w nim król Polski Władysław Jagiełło polecił na nim staroście radomskiemu Dobrogostowi Czarnemu z Odrzywołu sprawowanie nadzoru nad budową mostu, która trwała do lata 1410 roku. Powstaje pytanie: dlaczego elementy mostu wykonano w okolicach Kozienic? Prawdopodobnie było tu pod dostatkiem drewna i rzemieślników: cieśli, stolarzy, kowali, powroźników itp. Być może chodziło także o zachowanie tajemnicy. Wszystko się udało. Przez most, zmontowany pod Czerwińskiem, przeszła na prawy brzeg Wisły 30-tysięczna armia dowodzona przez króla Władysława Jagiełłę i po połączeniu się z wojskami Wielkiego Księcia Litewskiego Aleksandra Witolda, odniosła zdecydowane zwycięstwo pod Grunwaldem.
Świadkowie historii. Świadkami ważnych wydarzeń historycznych staną się kamienie narzutowe zebrane z pól Taczowa. Wyryte zostaną na nich daty i treść ważnych wydarzeń historycznych, poczynając od sprowadzenia Krzyżaków do Polski przez Konrada Mazowieckiego (1226) i bitwy pod Płowcami, przez Zwycięstwo Grunwaldzkie, zdobycie Malborka, Traktat Radomsko-Wileński, Pokój Toruński i wreszcie Hołd Pruski (1525).
Pole turniejowe. Będzie usytuowane na zbiorniku wodnym. Część pomostów drewnianych już istnieje. W części środkowej zostaną one uzupełnione, tworząc widowiskowe pole turniejowe. Widownia będzie mieć możliwość oglądania imprez i turniejów rycerskich z dowolnego punktu brzegu zbiornika wodnego. Przewidziane są m.in. imprezy w rodzaju: pasowania na rycerza, pokazów zbiorowych walk turniejowych i pojedynków rycerskich.
Muzeum Etosu Rycerskiego. Chodzi zarówno o etos średniowiecznego rycerstwa europejskiego i polskiego, uwidoczniony w bitwie pod Gunwaldem. Muzeum zostanie ulokowane w zmodernizowanej (nadal spełniającej swoją funkcję) remizie Ochotniczej Straży Pożarnej, podwyższonej o drugą kondygnację. Muzeum Etosu Rycerskiego zajmie parter i pierwsze piętro. Swoją izbę miał będzie miał Mikołaj Powała z Taczowa, muzeum również Jan Długosz, wielki dziejopis, twórca pierwszej historii Polski. Bez jego opracowanego z benedyktyńską dokładnością przekazu historycznego, Henryk Sienkiewicz nie mógłby napisać arcydzieła pt. "Krzyżacy", które inspirowało tysiące patriotów do heroicznych czynów. Jego muzeum zajmie drugą kondygnację. Na poddaszu znajdzie pomieszczenie Kaplica św. Floriana. Do Muzeum Etosu Rycerskiego zostanie dobudowana Kuźnia Powały. Mikołaj Powała był również cenionym kowalem wyrabiającym nie tylko podkowy, lecz również topory, krzyże, elementy zbroi rycerskiej i użyteczne narzędzia z metalu. Kuźnia będzie wytwarzać pamiątki związane z projektem "Rycerze Bogurodzicy".
Strażnica. Na wysepce, po przeciwnej stronie drogi gminnej, zaprojektowano, za zgodą obecnego jej właściciela, stylową strażnicę. Wysoki jej cokół zostanie wykonany z kamienia polnego. Na cokole wzniesie się drewniany zrąb uwieńczony tarasem widokowym. Strażnica będzie wykorzystywana w czasie szczególnie ważnych uroczystości do przekazywania sygnału dźwiękowego, hejnału. Jako XV-wieczny militarny obiekt będzie wzbogacać całość projektu "Rycerze Bogurodzicy".
Szachy Grunwaldzkie. Pomysł wójta Zakrzewa Sławomira Białkowskiego przyjął formę projektu opracowanego przez Janusza Pulnara. Szachy staną się wyśmienitym gadżetem (wymiary po rozłożeniu 64cm x 64cm) rocznicowej uroczystości. Wszystkie figury będą rozpoznawalne z imienia i nazwiska. Czarne obrazować będą polską stronę uczestników bitwy, białe - krzyżacką. Królem "czarnych" będzie Władysław Jagiełło, królową - Jadwiga. Skoczki to Mikołaj Powała z Taczowa i Zawisza Czarny a gońcy - Dobrogost Czarny z Odrzywołu i rycerz Mszczuj ze Skrzynna itd. Wzorce figur szachowych już wykonuje wybitny artysta rzeźbiarz Edward Łagowski z Warszawy.
Obiekty składające się na Projekt "Rycerze Bogurodzicy" w Taczowie w tym Świątynia-Muzeum "Bogurodzicy" wraz z pozostałymi pomieszczeniami muzealnymi stanowić będą spójną kompozycję przestrzenną, spełniając rolę lapidarium dziejów Polski. Po Wawelu, podradomski Taczów ma szansę stania się drugim takim miejscem w Polsce przybliżającym i oddającym hołd Polakom, którzy wnieśli wielki wkład w obronę Rzeczypospolitej i utrwalanie jej potęgi, szczególnie w okresie dynastii Piastów i Jagiellonów. Jakie to może mieć znaczenie dla współczesnych, napiszemy w trzecim odcinku cyklu "RYCERZE BOGURODZICY".